Wat

Wat is faalangst? Alles wat je moet weten over deze angst.

Table of Contents

Wat is faalangst?

Faalangst is de angst om te falen in situaties waarin je een prestatie moet leveren en mogelijk beoordeeld kan worden door anderen. Faalangst komt voornamelijk voor wanneer je iets moet presteren of als iemand iets van je verwacht. Het is de angst om tekort te schieten of om niet te kunnen voldoen aan bepaalde verwachtingen. Ook ben je continu bang en ga je er al vanuit dat wat je doet zal mislukken.

De angst om te falen houd je op dat moment tegen om een prestatie te leveren die je normaal gesproken zonder al teveel zenuwen prima zou kunnen. Faalangst lijkt sterker te worden wanneer je gevraagd wordt om iets te doen voor een ander, die met zijn of haar mening kijkt, luistert, beoordeelt en veroordeelt.

Vaak hebben mensen geen last van faalangst als ze alleen zijn of iets voor zich zelf aan het doen zijn. Ze kunnen dan alleen een oordeel over zichzelf vormen. Faalangst houd dus nauw samen met angst voor kritiek en afwijzing. Je kunt bang zijn omdat je niet weet hoe je daarop zou moeten reageren mocht je kritiek ontvangen.

De angst voor kritiek of een mogelijke afwijzing, kan zo hoog oplopen dat je van tevoren allerlei mogelijke doemscenario’s bedenkt om zo ‘’voorbereid’’ te zijn op het ergste, want dan valt het achteraf tenminste allemaal mee. De behoefte aan controle en zekerheid dat iets goed zal gaan, is groot maar tegelijkertijd helaas ook een illusie omdat je nooit precies weet hoe een situatie zal verlopen. 

Sommige mensen hebben in veel situaties last van faalangst, anderen alleen in specifieke situaties of bij bepaalde mensen.

Faalangst kan bijvoorbeeld voorkomen tijdens het geven van een presentatie, je ervaart een black-out tijdens het maken van een examen of je durft tijdens een vergadering geen vragen te stellen. Ook kun je moeite hebben om een praatje te maken met iemand die je niet kent of wanneer je jezelf wilt voorstellen op een verjaardag. Vaak uit dit zich in je zenuwachtig voelen en bang zijn om iets verkeerds te zeggen of doen.

Faalangst kan ook komen door een ervaring uit het verleden. Ben je een keer uitgelachen voor de klas? Misschien durf je daarom niet meer voor een groep te staan. Of ineens lijkt je dominante baas op de leraar van groep 8 en reageer je net zoals toen. Vaak trekken we na zulke ervaringen conclusies en reageren we net zo op triggers die op deze situatie lijken. 

Door de toenemende druk om goed te willen presteren of iets in één keer perfect te kunnen, kun je volledig blokkeren, uitstelgedrag  vertonen of juist extra hard gaan werken om te voorkomen dat je faalt. Ook kun je allerlei niet helpende gedachten, emoties en lichamelijke klachten ervaren die je behoorlijk in de weg gaan zitten.

Faalangst heeft niet alleen een grote impact op je zelfbeeld en zelfvertrouwen, maar ook op de kwaliteit van je relaties, prestaties op het werk en het kunnen genieten van het leven in het algemeen. Het is zonde omdat je jezelf beperkt om lekker jezelf te mogen zijn, te groeien in je werk en te genieten van alle mooie momenten in het leven. Gelukkig kun je er wat aan doen!

 

Oorzaken van faalangst

Faalangst kan het gevolg zijn van een sterke druk tot presteren in een bepaalde leeromgeving, maar ook van iemands karakter, zoals een gebrek aan zelfvertrouwen, laag zelfbeeld, perfectionisme of sociale angst.

Faalangst kan ook voortkomen uit de eigen innerlijke drang tot het leveren van prestaties. Bij jongeren maar ook volwassenen kan faalangst optreden als een iemand niet kan voldoen aan bepaalde eisen van de leerkracht , ouders of manager, of als dezen de capaciteiten van die persoon te hoog inschatten. Vaak ligt de lat van een iemand met faalangst hoog. Vaak is goed niet goed genoeg.

Faalangst kan worden versterkt als de nadruk te vaak gelegd is op wat er niet goed ging in plaats van wat wel goed ging, of als ze veel kritiek te horen hebben gekregen in het verleden, maar ook als ze in het verleden een vervelende situatie of meerdere situaties hebben meegemaakt.

Bijvoorbeeld wanneer ze een keer zijn uitgelachen in de klas, een minder leuke opvoeding hebben gehad waardoor ze angstiger zijn geworden, maar het kan ook juist voorkomen bij mensen die te beschermend zijn opgevoed en de angst hebben ontwikkeld dat ze zichzelf niet capabel genoeg vinden om iets zelf op te lossen of iets aan te kunnen. Of dat ze te weinig levenservaring hebben en minder zijn dan anderen.

Het komt in veel situaties neer op kan ik dit wel aan, weet ik straks wat ik moet doen of hoe ik moet reageren op onverwachte situaties? Ook kan de angst voor herhaling van een eerdere negatieve ervaring je nog in de weg zitten waardoor je angst voor de angst creëert.

 

Positieve en negatieve faalangst

Bij faalangst is er sprake van zowel positieve als negatieve faalangst.

Elk mens heeft de emotie angst en is weleens bang om te falen. Deze gedachten zijn niet erg, sterker nog, dit kan zelfs een motiverende factor zijn om zo tot betere prestaties te komen. Als je gezonde spanning of stress ervaart dan wordt dit ook wel ‘positieve faalangst’ genoemd. Denk aan lichte zenuwen voor het maken van een examen. Deze gezonde zenuwen zorgen er meestal juist voor dat je beter gaat presteren, omdat je je beter richt op de taak of je beter gaat concentreren, omdat er iets vanaf hangt; het is een gezonde vorm van angst.

Als de spanning te ver doorslaat in irrationele angst dan wordt dit ook wel ‘negatieve faalangst’ genoemd. Negatieve faalangst hangt samen met negatieve gedachtes over jezelf en je eigen prestaties. “dit kan ik nooit”, “de vorige keer, ging het ook verkeerd”, “iedereen kan dit veel beter dan ik”. Faalangst hangt nauw samen met negatieve gedachtes, laag zelfbeeld en minder zelfvertrouwen.

Deze gedachtes zitten je concentratie in de weg, zodat je minder alert met een taak bezig bent en inderdaad ook meer fouten kan gaan maken. Je prestatie neemt dan af en daarmee wordt je bevestigd in negatieve gedachtes. Het is een vicieuze cirkel.

Het nadeel van negatieve faalangst is dat je vaak situaties uitstelt, of net zolang doorgaat totdat een taak of opdracht perfect is of juist situaties of personen gaat vermijden, want dan kun je ook geen fouten maken en jezelf voor het blok zetten. Bij negatieve faalangst kan je spreken over een vicieuze cirkel. Je kunt terechtkomen in een spiraal van irreële angst en niet helpende gedachten die je zelfbeeld aantasten. Je bent niet meer in staat je eigen kunnen in te schatten en hier op te vertrouwen.

 

Er zijn 3 soorten faalangst

Er zijn drie soorten faalangst:

Faalangst kan, afhankelijk van de aard van een te leveren prestatie of het gedrag waarover iemand onzeker is allerlei vormen aannemen. Er zijn drie soorten faalangst die wij kunnen onderscheiden:

1. Motorische faalangst: Voorbeelden zijn: de angst om te falen bij sportieve prestaties (een sportwedstrijd, gymnastiekles)

2. Cognitieve faalangst waarbij je een prestatie moet leveren zoals (huiswerk , proefwerk, rijexamen, een toelatings- of eindexamen)

3. Sociale faalangst (tijdens het geven van een presentatie, jezelf voorstellen of een praatje maken op een verjaardag of netwerk event). Maar ook kan sociale faalangst te maken hebben met je uiterlijk, hoe je je gedraagt in sociale situaties.

Extreme vormen van faalangst worden gerekend tot angststoornissen. Bijvoorbeeld sociale angst waarbij je situaties gaat vermijden of de straat niet op durft omdat je bang bent dat je iets verkeerds zal zeggen en dat anderen je raar vinden.

 

Symptomen van faalangst

Veel mensen met faalangst proberen te verbergen dat ze zenuwachtig zijn, of ze zijn bang om door de mand te vallen. Maar ook zijn ze ook bang voor fysieke reacties, dat ze gaan blozen, trillen, hartkloppingen, of transpireren en dat anderen dat zien.

Het gaat vaak samen met anderen kenmerken. Hieronder lees je de meest voorkomende symptomen van faalangst:

  • Je voelt je vaak angstig of paniekerig 
  • Je slaapt slecht
  • Piekeren
  • Goed is nooit goed genoeg, jouw lat ligt hoog. ”Perfectionist” is your middle name 
  • Perfectionistisch
  • Uitstelgedrag
  • Angstgedachten over de toekomst
  • Vermijden van situaties
  • Laag of negatief zelfbeeld
  • Gebrek aan zelfvertrouwen en eigen kunnen
  • Je voelt je snel minder dan anderen
  • Je bent bang voor afwijzing
  • Je kunt slecht tegen kritiek. Kritiek voelt als een persoonlijk falen
  • Je past je snel aan naar je omgeving
  • Sociale contacten met meerdere personen vermijd je liever uit angst om iets verkeerds te zeggen of te doen
  • Je vergelijkt jezelf met anderen op social media 
  • Je relatie met je partner, vrienden, familie staat onder druk
  • Je kunt je op het werk minder goed concentreren, je werk lijdt eronder
  • Hartkloppingen
  • Transpireren
  • Hoofdpijn 
  • Blozen
  • Trillen
  • Buikpijn
  • Niet helpende emoties nemen de overhand, zoals angst, paniek, woede uitbarstingen en huilbuien
  • Je gaat confrontaties het liefste uit de weg

Vaak begint de angst om te falen al ver van tevoren voordat je überhaupt iets moet presteren. Je brein gaat alvast anticiperen om de angstige situaties voor te zijn door overmatig te piekeren, nachten wakker te liggen of door situaties te vermijden.

Zo kan het na een tijdje zijn dat deze faalangst je leven gaat beheersen, omdat de angst steeds algemener wordt en je voortdurend de schrik hebt om te falen of denkt dat een situatie toch fout af gaat lopen.

 

Faalangst en onze hersenen

Faalangst behoort tot de emotie angst. Angst is een hele nuttige en positieve emotie omdat het je beschermt tegen mogelijk gevaar. Zonder angst zou je waarschijnlijk niet heel oud worden. Door deze emotie zul je niet zomaar de weg oversteken zonder te kijken, zwem je niet te ver de zee in of vermijd je fysiek contact met gevaarlijke dieren (Denk aan Steve Irwin).

Angst weerhoudt je ervan om gevaarlijke dingen te doen en zorgt ervoor dat je snel weet te handelen in risicovolle situaties. Bijvoorbeeld in de oertijd als er een beer achter je aan rende. Angst is een overlevingsmechanisme dat in iedereen aanwezig is. Angst is alleen minder handig als je graag iets nieuws wilt ondernemen of doen.

Wanneer je angst gebruikt als een beschermende kracht dan kun je zeggen dat je angst de baas bent.

Wanneer angst je tegenhoud om de dingen te doen die je aan zou kunnen maar niet doet, of als angst je geluk en plezier in de weg gaat staan, is angst de baas.

Wat doet (faal)angst precies met onze hersenen? Hieronder lees je meer over de werking van het brein en welk effect angst heeft op het brein.

Het eerste deel van ons brein wordt ook wel het reptielenbrein genoemd. Het reptielenbrein zorgt er voor dat we ademhalen, dat we eten en dat we ons willen voortplanten. In dit deel vindt je ook het deel dat verantwoordelijk is voor het activeren van ons vlucht, vecht of bevries systeem. (Freeze, fight, flight) Dit zijn drie primaire reacties die wij hebben en ervoor zorgen dat we in actie komen bij gevaar.

Het tweede deel van ons brein wordt ook wel ons emotionele brein genoemd en is het deel waar onze emoties huizen. In dit deel van ons brein kunnen we emoties ervaren als angst, boosheid, verdriet, blijheid, sociale binding, jaloezie. In dit deel van onze hersenen huist ook onze amygdala. Dit deel van ons brein is continu bezig met het scannen van ons omgeving voor gevaar met als doel ons te beschermen.

Het derde brein wordt ook wel het cognitieve brein (neocortex) genoemd. Dit deel van onze hersenen is verantwoordelijk voor ons logisch denken. Zodra de emoties hoog oplopen dan wordt deze automatisch uitgeschakeld. Zodra dit overlevingssysteem aan gaat, is er geen tijd meer om helder na te denken, het overlevingssysteem van je primaire brein die verantwoordelijk is voor je freeze, fight of flight reactie wordt dan geactiveerd.

Onze emotionele reacties worden aangestuurd vanuit ons (tweede brein) het limbische systeem. Een belangrijk onderdeel van dit systeem is de amygdala.

De amygdala is gelegen in de kern van het limbisch systeem, ook wel eens het ‘emotioneel brein’ genoemd, zonder de amygdala is er geen emotie mogelijk.

De amygdala is heel belangrijk bij het signaleren van gevaar, ze schat namelijk de mate in van de dreiging. Je kan de amygdala zien als een soort angst sensor die je probeert te beschermen. Zodra de angst sensor van de amygdala afgaat dan geeft de amygdala een seintje naar je primaire brein waar je freeze, fight or flight systeem geactiveerd wordt. Ze werken dus heel goed samen.

Maar wat gebeurt er als je freeze, flight of fight systeem wordt geactiveerd?

Op het moment dat ons angstsysteem AAN staat, kunnen we niet meer helder denken, omdat alle energie gericht is op ons primaire brein, we willen overleven. De neo-cortex die betrokken is bij ons rationeel en logisch denken is dan even off-line.

Ons angstsysteem is heel belangrijk om te kunnen overleven. Het was bijvoorbeeld super handig in de oertijd als er een beer achter je aan rende. Je moet dan snel inschatten hoe je reageert. Stil blijven staan (freeze), vechten (fight) of wegrennen (flight).

Door conditionering, chronische stress of traumatische ervaringen kan het angstsysteem overgevoelig raken. Hierdoor wordt deze ook ingeschakeld wanneer het niet nodig is. Bijvoorbeeld na het ontvangen van een mailtje van je collega of bij een angstige gedachte die niet echt is, bijvoorbeeld bij; wat als scenario’s.

”Je hersenen herkennen het verschil niet tussen wat echt is en wat niet echt is”.

Doordat je brein het verschil niet herkent tussen wat echt is en wat niet, is het goed om te weten dat als je een vervelende gedachte hebt bijvoorbeeld: wat als ik het niet goed doe? Wat als het mislukt? Of wat als ik een black-out krijg? Op dat moment ervaren je hersenen alsof het echt is en bereid je lichaam zich voor om je te beschermen door het activeren van je freeze, fight or flight systeem.

Als je angstsysteem overprikkeld is geraakt dan kan het zijn dat je continu het gevoel hebt dat je AAN staat omdat je gedachten continu als echt ervaren worden en je ‘’overlevingssysteem’’ steeds geactiveerd wordt.

‘’Triggers die het overlevingssysteem kunnen activeren’’.

Het kan het mailtje van een collega op het werk zijn, net die ene opmerking van een vriend of vriendin, een geur, een geluid of een gevoel dat iemand je geeft. We hebben uit het verleden allemaal ervaringen, herinneringen, overtuigingen, beperkende gedachten, trauma’s, vervelende gebeurtenissen ervaren en op basis van onze opvoeding en ervaringen hebben wij een beeld gevormd, waarheid gevormd en onze werkelijkheid en kijk op de wereld.

Het kan zijn dat je een vervelende ervaring hebt gehad op school waarbij de leraar of een ouder aangaf dat je iets niet goed hebt gedaan, of je bent een keer uitgelachen voor een groep. Op dat moment kan een waarheid die je gevormd hebt zijn dat je bent gaan geloven bijvoorbeeld dat je het nooit goed zal doen of dat je niet van leren houd. Vanuit dat specifieke moment bouw je een overlevingsstrategie op die op dat moment passend lijkt. Bijvoorbeeld door personen of situaties te vermijden, dingen uit te stellen of niks te doen. Zoals niet meer voor grote groepen mensen spreken, want stel je voor dat dit misschien weer gebeurt!

Omdat we op jongere leeftijd niet alle tools of inzichten hebben die je nu als volwassene weet of hebt geleerd kan het zijn dat je op jongere leeftijd een verkeerde conclusie hebt getrokken over deze situatie. En wat als deze situatie waarheid voor jou is geworden en tot op de dag van vandaag nog steeds actief is en je leven beïnvloed?

Als het helpend is dan heb je er geen last van maar wat als je emoties iedere keer onverwachts opkomen? Elke keer als iemand een bepaalde opmerking maakt of bijvoorbeeld kritiek geeft dan schiet de angstsensor weer aan en reageer je hetzelfde als toen bij dat bepaalde moment.

Je haalt bijvoorbeeld uit naar een collega, vriend of vriendin, je wordt stil terwijl je er graag iets van had willen zeggen, je wordt rood, kan gaan blozen of je trekt je terug en wil het er niet meer over hebben. Door het vervelende gevoel dat je ervaart op dat moment, komen emoties omhoog en reageer je misschien op een bepaalde manier terwijl je zelf niet precies snapt waar dit vandaan komt? Er zijn verschillende triggers die laten we zeggen nog ‘’geprogrammeerd’’ zijn in je lichaam, die niet meer handig zijn in bepaalde situaties.

Gevolgen van faalangst

Faalangst heeft een groot aantal negatieve gevolgen op meerdere gebieden in je leven. Waaronder je lichamelijke gezondheid, je gevoelswereld, je relaties, persoonlijke groei en prestaties op het werk of op school.

Faalangst heeft ook een groot effect op het lichaam en geest, het zorgt ervoor dat je je minder goed kunt concentreren, je kunt een black-out ervaren omdat je hersenstam op dat moment blokkeert, je denkt minder helder na, keuzes maken wordt lastiger, je kan moeite hebben om te praten of je gedachten onder woorden te brengen.

Ook heeft dit vaak impact op hun vermogen/vaardigheden om vrienden te maken en te houden. Maar ook hou je jezelf tegen om te groeien en je doelen of dromen waar te maken. Je houdt jezelf gevangen in je eigen angstgedachten.

Daarom is het ook belangrijk om te werken aan het loslaten van niet helpende herinneringen, vastgelopen angstgedachten en emoties.

Maar ook leren hoe je zelf in elkaar zit, hoe je jezelf kunt uitten en leren hoe je zelf kunt ontspannen wanneer het druk is in je hoofd. En leren dat fouten maken mag en dit er juist voor zorgt dat je kunt leren en groeien. Het gaat er ook om dat je situaties als leerschool begint te zien en er nieuwsgierig naar wordt in plaats van angstig. Het verleggen van je focus op de situatie, taak of de ander is een startpunt om je aandacht te verleggen.

Wat te doen bij faalangst?

Herken je jezelf in deze blog en wil je eindelijk grip op je faalangst? Download hier 3 gratis tips om je faalangst direct te verminderen.